Voorlopig Onbruikbaar

Regelmatig noteer ik thema's, onderwerpen waarover ik zou kunnen schrijven. 

Een thema dat al wat langer in mijn agenda rondwaart is een vraag. 

Wat is politiek? 

Ik noem me zeker niet deskundig op dit gebied, nee het is eerder een vraag uit wanhoop dan uit kennis ontstaan. 

De zilverruggen die al dan niet gekozen de apenrotsen bezetten, die leugens rondbazuinen als onweerlegbare waarheden, die hun macht misbruiken voor eigen gewin, die zich laten vleien als waren zij de laatste Romeinse keizers, die loftrompetteren over hun daden, daar zijn woorden voor als machts- of geopolitiek. Ik heb altijd gedacht dat politiek iets van doen had met nivellering, het beschermen van de kwetsbaren, met rechtvaardigheid en humaniteit, maar ook het tegenovergestelde is blijkbaar politiek. Maar om van mijn verwarring een tekst te maken, zie ik vooralsnog niet zitten.

Is, wat me vaker hielp, een onlangs gelezen boek een mogelijk bruikbaar uit te werken onderwerp?

Ik las onlangs 'Groene supermacht. Hoe Europa de wereld kan verduurzamen' van Diederik Samsom. 

Ik waardeerde dit overzichtelijke en hoopvolle verslag van de Green Deal met een 9. De zorg om de leefbaarheid en diversiteit is blijkbaar ook politiek, waar Frans Timmermans en Diederik Samsom zich het vuur onder de Europese sloffen hebben gelopen. Maar hierover schrijven kan niet anders dan met in het achterhoofd het zuur van de afgang van een groot Europees politicus is de stoffige coulissen van een steeds rechtsere polderpolitiek.

Ik blader in mijn agenda. 

Tijdens de periode van de Olympische Winterspelen heb ik Jutta of Femke? genoteerd. Die vraag heb ik toen velen voorgehouden en ik signaleerde op den duur een trend in de de beantwoording van de keuze tussen twee tegenpolen. Jong kiest Jutta, oud kiest Femke. 

Ik ben erg voor Femke, ik ben dan ook al bijna 80. Maar om hierover een tekst te maken? Het ijs is al gedooid, de dames hebben hun medailles en roem opgestreken.

Ook staat er ergens SPAM genoteerd. Wat ik er toen mee voorhad, herinner ik me niet meer. Ik kreeg een bericht opgestuurd van Bol.com, dat ze een bestelling van mij van de iPhone 17 ter waarde van 1361,95 euro hadden ontvangen. "Niet door U geplaatst. Bel direct +3120369022." 

Ik heb betere trucs ontvangen, deze was wel heel doorzichtig. 

Hoeveel mensen bestellen een I Phone 17 bij Bol.com?

Ik bel Bol.com. Reactie: "Dat zijn we niet geweest meneer, dat lijkt me spam." Dat begrijp ik ook wel Truus, maar is Bol.com niet bereid om achter dat nummer aan te gaan? 

Truus kon natuurlijk niet zeggen dat ze daartoe niet bereid zijn bij Bol,com, dat ze zich vooral richten op verkoop, dat ik voor recherche maar naar de politie moet bellen of naar Radar. 

Nee, ze zou het telefoonnummer aan Bol doorgegeven, hartelijk dank en een fijne dag verder.

Wat is dit meer dan een anekdote, die op een verjaardagsfeestje eindeloze soortgelijke SPAM avontuurtjes oproept?

O, ja, een sterfgeval van een bekend iemand levert altijd een tekst op, een necrologie, die van B.N-ers boven de 60 al tijden, al dan niet geactualiseerd, in de lade ligt. 

Cees Nooteboom heb ik graag gelezen en verzameld. 

Wat kan ik aan de vele necrologieën toevoegen?

Er staan nog een aantal thema's en onderwerpen in mijn agenda, maar alle op dat moment niet bruikbaar.

Maar een weekje overslaan dan maar?

 

Rijbewijskeuring

Wat hoort bij het ouder worden? 

Gezondheidsproblemen, mensen die je ontvallen, eenzaamheid, existentiële vragen als 'Is dit het nou?' en 'Wanneer gaan we kleiner wonen?', mikpunt voor nepagenten, verwijt dat je de woningmarkt verstoort etc,etc.

Kleine en grote kwesties, tijdelijk oplosbare of onvermijdelijke kwalen.

Ik zit momenteel in een ouderenplaag die nogal eens vergeten wordt om op te sommen namelijk de rijbewijskeuring.

Vanaf 75 jaar wordt om de vijf jaar het rijbewijs verstrekt na een keuring.

Terwijl de AOW leeftijd wordt verhoogd parallel aan de stijgende gemiddelde leeftijd, blijft de start van de keuring al jaren in beton gegoten: 75 jaar.

In de regel veroorzaakt dit gedoe, altijd loopt het in de papieren.

Standaard zijn er de kosten voor de aanvraag bij het  CBR. de standaardkeuring 75 + en het rijbewijs bij afgifte op het Gemeentehuis.

Afhankelijk van het aantal mankementen, die je op het gezondheidsformulier van het CBR aankruist vermeerderen de kosten.

De in een vlaag van eerlijkheid ingevulde formulier en bij het CBR over mij bekende kwalen levert in mijn geval maar liefst drie extra keuringen op. 

Aan elke keuring hangt een onafhankelijk arts/ specialist met elk een eigen rekening.

Jaarlijks onderga ik voor de drie genoemde aandoeningen - ogen, diabetes, hart  &vaatziekten - keuringen en al jaren zijn die under control. De gegevens staan op Mijn Gezondheidsnet, die artsen mogen inzien.

Eén keuring heb ik inmiddels ondergaan, die van de ogen.

Ooit, ik denk zo'n tien jaren geleden, heeft een arts mogelijke maculadegeneratie geconstateerd.

De jaarlijkse foto-controle leverde tot nu toe de status "stabiel" op en twee weken geleden de status M 0 op, wat betekent dat er geen sporen van maculadegeneratie zichtbaar zijn.

Toch moest ik een keuring ondergaan.

De conclusie: geen sporen van maculadegeneratie.

Factuur van 119 euro graag contant te voldoen.

Familiereünie 2026

Met drie dagen, twee overnachtingen in Hotel & Eethuys Wormshoef in Lunteren met een programma light had het organiserende comité negen van de twaalf familieleden - acht met partner - weten de verleiden om voor het familieweekend eind januari in te schrijven. 

Eén moest wegens ziekte last minute afzeggen. 

Met wat resteerde bezetten we het gehele cosy hotel.

Programma light betekende: vrijdag wandeling naar de Mussertmuur, zaterdag Paleis Het Loo en zondag Museum Kröller-Muller. Dat laatste was facultatief vermeldde het programma. Ervaring had ons geleerd dat op zondag velen moe en voldaan graag na het ontbijt huiswaarts willen keren.

Veel tijd, vooral na de diners, bleef over om met elkaar te kletsen.

Mussertmuur.

Voor de meesten die de muur in hun kinderjaren hadden gekend (zie mijn vorige post) was de eerste reactie: "Wat is hij klein". Het slenteren over het terrein bracht ons bij de kei, die het middelpunt van Nederland markeerde.

Bij Het Paleis Het Loo scheidden de wegen van de mannen die van de vrouwen. Gingen de laatste direct naar de  expositie Dresscode, verkozen de mannen de stallen van het paleis om de vervoersmiddelen van de koninklijke families te bewonderen.

Tussen de diverse bolides stond deze lijkkoets

Er resteerde voor de high tea nog een vluchtige toer door de Dresscode expositie. 

Het bezoek bleek uit 90 % vrouwen te bestaan; ik voelde me enigszins gefeminiseerd. 

Tussen de koninklijke kledij van het hof waande me in een carnavalsuitdragerij.

Het paleis is zowel van buiten als binnen schitterend gerestaureerd. 

Na de high tea de groepsfoto voor de puzzel te leggen op de volgende reünie

Bovenstaande tekst kan nauwelijks een verslag worden genoemd. Het vormt  een rafelrand van een samenzijn, waarvan de kern niet te beschrijven valt. 

Bij afscheid klonk "Tot volgend jaar" bij de gedachte als god of het lot het toestaat.

 

 

Lunteren, Goudsberg, Mussertmuur

Mijn twee broers, die belast zijn met de organisatie van de komende familiereünie lieten weten dat de plaats van bijeenkomst Lunteren is. 

Lunteren? 

Ja, want aan dat dorpje op de Veluwe kleeft immers mooie familie-herinneringen.

Dit behoeft nadere toelichting.

Allereerst het heeft niets van doen met de vooroorlogse hagespraken van de NSB, maar alles met de activiteitenweek van de Kweekschool Hemelrijken.

Het begin.

Het is zomervakantie 1959. Ik ben over naar klas 2 van het gymnasium Augustinianum.

Met mijn oudste broer Bert en broer Piet maken we een fietstocht 'rondje Nederland'. 

De eerste en laatste stop zijn op de camping De Goudsberg in Lunteren.

Van links naar rechts: Piet, ik, Hans Suasso de Lima de Prado - mede kampeerder - en Bert.

Zie ik het goed.? Als jongste met de meeste bagage?

Thuis gekomen zijn we zo enthousiast over  De Goudsberg, dat onze vader er op bezoek gaat. 

Zou dit dan de camping zijn die geschikt is voor de werkweek van de eerste jaars van zijn Kweekschool?

En jawel ook de docenten die met hem mee zijn gegaan voor een beoordeling zijn enthousiast. 

Behalve dat de studenten goed kunnen worden gehuisvest, biedt de camping ook huisjes als onderkomen voor de gezinnen van de begeleidende docenten, huisjes aan de voet van de inmiddels onderkomen legendarische Mussertmuur.

De jongeren van onze familie, die met vader en moeder mee mochten, hebben mooie herinneringen aan die werkweken.

Later in 2005, de Kweekschool veranderd in PABO en al lang niet meer gebruikmakend van Lunteren,  laait de discussie op wat te doen met de muur, afbreken of opknappen. 

De muur wordt niet afgebroken, mede door argumenten van het NIOD, het instituut voor oorlogsdocumentatie. Zij hamert op de geschiedkundige waarde.

In 2015 brengt René van Heiningen, inmiddels werkzaam bij Het NIOD, zijn afstudeerscriptie in boekvorm uit.

Het is een mooi geïllustreerd boek over de geschiedenis van de muur, door de NSB vanaf 1936 tot en met 1941 gebruikt als plaats om bijeen te komen een Nederlands/Dietse navolging van de Landsdagen van de NSB in Neurenberg.

De auteur schat dat er tijdens de tweede Pinksterdagen jaarlijks gemiddeld 20 duizend mensen op afkwamen. Veel vlagvertoon, liederen met als hoogtepunt de hagespraak van Mussert. 

Op het einde een ordeloos defilé -  een schril contrast met Neurenberg - voor het spreekgestoelte van de NSB leider. 

Mussert zal in juni 1940 de grote koperen klok schenken aan Göring, een daad van collaboratie die hem na de oorlog zwaar wordt aangemeten. 

Hij krijgt de doodstraf.

Ik hoop dat we tijdens de familie reünie behalve de vrolijke dia's van onze (jongere) broers en zus van hun verblijf in het directeurshuisje tijdens de werkweek ook het museum van Lunteren kunnen bezichtigen met veel documentatie over de muur.

(Zie ook het You Tube filmpje over de Mussertmuur. Presentatie René van Heijningen.)

Feest van herkenning: Koos van Zomeren

 

In de mooie boekenreeks Privé-domein worden dagboeken uitgegeven van dode en nog levende schrijvers.

Een aantal nog levende schrijvers heeft hun toegang tot deze reeks weten veilig te stellen zoals Maarten 't Hart, Gerbrand Bakker, Arthur Japin en Koos van Zomeren.

Enkele weken geleden verscheen van de laatste 'We gaan zo' als Privé-domein nr. 335.

De omslag is ook nu weer van Nic Richter.

De titel lijkt met de omslag te verwijzen naar de start van de vele wandelingen, maar ook naar een meer ironische betekenis van het definitieve heengaan. 

De auteur van ruim 70 titels is immers op leeftijd. 

Geboren in 1946, het jaar, dat ook mijn geboorte jaar is.

Ik herken vele thema's en beschouwingen, naast natuurlijk ook de verschillen :Koos is een vroege vogel, die graag wandelt en een grote kennis over de natuur aan de dag legt, vooral zijn kennis van vogels.

De overeenkomsten zijn er minstens zo vele: Vader van twee zonen, politiek links - vroeger zeer links - liefhebber van sport, vooral vrouwenwielrennen fan van Demi Vollering en staand voor oprechtheid en rechtvaardigheid.

Als lezer ergert hij zich aan het vele gebruik van het woord Ik, vooral als eerste woord van een zin.

Dit dagboek beslaat de periode van april 2023 tot september 2024, zijn 77 en 78 e levensjaar. 

Een schok van herkenning vanaf  pagina 244 bij het deel met de merkwaardige titel 'De butler heeft het gedaan'. Dit hoofdstuk doet in 54 paragrafen verslag van  de blaasproblemen van meneer Mulder. Vergroot prostaat met katheter en TURP, het complete verloop, afstandelijk ironisch beschreven zonder het IK woord.

De opmaak in korte paragrafen gebeurt vaker in dit boek en als zodanig genoemd als een proeve van creatief schrijven. 

Het is niet alleen een schok, ook een feest van herkenning bijvoorbeeld bij het lezen van aforismen als "De wet is het schild van de zwakken" en "Democratie, de kunst om een meerderheid te mobiliseren voor de belangen van een minderheid".

We gaan ooit. 

Ik hoop dat het nog even duurt.

Dat ik van Koos van Zomeren nieuw werk onder ogen krijg.

Gelezen in 2025

 (Jaarlijks maak ik de balans op van mijn gelezen boeken van een afgelopen jaar. Daarvoor was een apart blogadres aangemaakt. Helaas is het adres niet meer via mijn blogger-dashboard te vinden. Kan die door het omzetten van Windows 10 naar 11 verdwenen zijn?)

In mijn gelezen boeken-balans geef ik jaarlijks de boeken met de hoogste waardering weer. Dat zijn die boeken die ik waardeer met een 8,5 of hoger.

Daarbij moeten de volgende kanttekeningen bij worden gemaakt.

1. Een waardering is gekoppeld aan mijn stemming op dat moment. Met andere woorden, een boek dat ik in Mei een 8 gaf, zou die waardering in November wellicht niet halen. In November ben ik doorgaans chagrijniger dan in het voorjaar.

2. Ik waardeer in verschillende rubrieken. Inmiddels maak ik onderscheid in fictie, non-fictie, poëzie en graphic novel. Die rubrieken zijn niet altijd scherp van elkaar te onderscheiden. Ik laat dagboeken onder non-fictie vallen, wetend dat er vele stukken fictie beslaan. En wat te denken van de gevalsbeschrijvingen in de boeken van Oliver Sacks, zoals De man die zijn vrouw voor een hoed hield, waarvan hij aan zijn broer onthulde dat hij er veel bij verzon.

Doorgaans las ik het meeste in de rubriek fictie, met romans en thrillers als subcategorieën. 

Jaarlijks maakte ik van 100 tot 120 gelezen boeken samenvattende recensies. 

De laatste jaren verschuift mijn belangstelling steeds meer naar non-fictie. 

Aantekeningen en samenvattende recensies daarvan zijn aanzienlijk langer. Ook de snelheid van lezen is bij non fictie trager en de omvang is doorgaans groter.

De verschuiving van fictie naar non-fictie verklaart dat ik in 2025 slechts 88 boeken las: Non-fictie 46, fictie 36, poëzie 1, graphic novel  6.

In de rubriek non-fictie  kregen de volgende boeken een hoge waardering.

1. Jean-Marc van Tol, Musch, het eerste deel van de Johan de Witt Trilogie

2. Salomon Kroonenberg, Waarom de hel naar zwavel stinkt. Mythologie en geologie van de onderwereld

3. Martin Bossenbroek, Kolonialisme. De vloek van de geschiedenis

4. Dick Swaab, Ons creatieve brein

5. Ben Macintyre, Vergeten vaderland. Op zoek naar het fascistisch paradijs van Elisabeth Nietzsche

Fictie

1. Orhan Pamuk, De vrouw met het rode haar

2. S.J. Watson Voor ik ga slapen

3. Antonio Scurati, Het uur van de waarheid. Deel 4 van M 

4. Joan Didion. Het jaar van het magisch denken

Graphic novel

1. Lupano/Cannet, Voor galg en rad. Deel 8 van Krasse knarren

2. William Golding/Aimée de Jongh, Lord of the flies

De poëzie van Joost Zwagerman, Wakend over God, heeft me ontroerd.

Ik laat het na om uit de bovenstaande boeken het boek van 2025 uit te roepen. 

Het was weer een fruitmand vol, 

Impressies verblijf in La Quinta

We verbleven twee weken eind december in La Quinta, Marbella, in het appartement van Thomas. 

De temperaturen lagen gemiddeld tien graden boven die in Nederland. 

We zouden behalve chillen, zoals Luca en Noa rustig aan doen noemen, de laatste klusjes verrichten om het appartement tip top te maken, zoals het aanleggen van de verlichting boven de eettafel, planten aanschaffen voor binnen en buiten en het operationeel maken van de tv.

Hieronder de tafel voor en na de lampen.

Het leggen van de uit 1500 stukken bestaande puzzel.  

'Storm' de lamp die Femke ontwierp en de schemerlamp Tolomeo van Artimide roepen een Hopperiaanse sfeer op

De lampen hangen

Luca en ik bij de eeuwenoude Castanhos Sanctos

Ik stapte met weinig vertrouwen in mijn lijf  het vliegtuig in. Zou mijn blaas het houden, zou ik bij aandrang op tijd het toilet bereiken - en was dat dan vrij? -. Het ging voortreffelijk. En tijdens het verblijf had ik slechts enkele keren bij overmatige inspanning last. Kortom met een 5 erheen, met een ruime 7 terug.

Het appartement en de omgeving is ons inmiddels zo vertrouwd dat we met een gerust hart met zijn tweeën hier een tijdje zouden kunnen verblijven. 

Voor hoelang is nog een onderwerp van discussie.

Nietzsche en zus Elisabeth

Eerder schreef ik over het beheer van nabestaanden op het literaire oeuvre en hoe dat beheer van invloed is op de beeldvorming van de schrijver. (25 oktober Joop Schafthuizen op Reve en 2 november Mieke Vestdijk op Vestdijk)

Ik meende hiermee mijn zegje te hebben gedaan, maar het lot bepaalt anders. 

Serendipiteit is het vinden van iets waar je niet naar op zoek bent. 

Serendipiteit, een mooie benaming voor een kringloopwinkel. 

Onze plaatselijke kringloopwinkel heet Verderest, waar ik wekelijks in de boekenafdeling te vinden ben.

Afgelopen dinsdag vond ik het volgende werkje.

Het boekje stamt uit 1994. 

Het is een verslag van een tweeledige verkenningstocht. 

De auteur gaat in de beginjaren van de jaren negentig van de vorige eeuw in Paraguay op zoek naar Nueva Germania, een utopische gemeenschap, gesticht in de de tachtigerjaren van de negentiende eeuw door Bernard Förster en zijn vrouw Elisabeth Nietzsche. 

De tweede zoektocht beschrijft de relatie tussen Elisabeth en haar broer Friedrich Nietzsche en vooral de betekenis van de bemoeienis van Elisabeth op de beeldvorming van de grote filosoof.

De stichters van Nueva Germania zijn oversneden antisemieten en fascisten. Hun project loopt uit op een fiasco. 

De auteur, Ben Macintyre,  vindt uiteindelijk nog een aantal ontgoochelde rudimentaire nazaten en vervallen bouwsels van dit zoveelste mislukte Utopia.

Nauwgezet beschrijft Macintyre de manipulatieve streken van Elisabeth. 

Nietzsche was vanaf de start van het project van Förster en zijn vrouw sterk gekant tegen de uitgangspunten, het fascistisme en antisemitisme,  maar na zijn ineenstorting in waanzin beheert zus Elisabeth zijn nalatenschap zodanig dat er een tegengestelde beeldvorming plaatsvindt en de Nazi's zich erfgenaam menen van Nietzsche's filosofisch gedachtegoed. 

Er wordt mijn inziens nog een derde zoektocht beschreven, namelijk naar de moeizame relaties van Nietzsche met vrouwen. Naast die met zijn zus worden ook de relatie met Lou Salomé en met de vrouw van Wagner Cosima Wagner verkend.

Kortom een heerlijk boek dat een herdruk verdient.

Boekentips, - ideeën en - inspiratie

Hoe kom je aan dit boek?

Het gaat daarbij niet om de vraag of je het gekocht of geleend hebt, maar om het idee juist dit te lezen. Want wees nou wel, uit de berg van duizenden, heb je ervoor gekozen om je tijd te besteden aan dit werk.

Die vraag levert interessant materiaal op over de vraag wie onze boek-influencers zijn. 

Leden van een leesclub zijn daar in de regel volstrekt duidelijk in; of het is gekozen uit een lijst van aanbevelingen, of een lid, al dan niet in toerbeurt heeft dit ingebracht.

Dan heb je de meer informelere leesgroepjes, vriendinnen die elkaar tippen, meestal over de spraakmakende werken van het moment. 'Was onlangs op de teevee, zo'n interessante schrijfster, zoveel meegemaakt.'

Een derde categorie wordt gevormd door lezers die zich laten lijden door de recensenten van hun bladen.

Tot slot zijn er de inter-tekstuelen. Zij, die zich laten inspireren door tips of inspiratie in hun laatst gelezen boek. Dat kan zijn dat ze het oeuvre verslinden van de schrijver wiens eerste boek hen direct bij de kladden greep. In 1982 ontdekte ik Jeroen Brouwers en las in dat jaar zijn hele tot dan toe gepubliceerde werk.

Bij non fictie gebeurt dit vaak,  soms met een nadrukkelijk advies 'verder lezen'. Vier jaar geleden raakte ik in de ban van de NSB, het fascisme en in het bijzonder Mussolini, de vijfdelige serie van Antonio Scurati, waarvan de eerste vier inmiddels zijn vertaald.

Mijn tijdschriften zijn voor boekentips zijn de zaterdagbijlage van De Volkskrant en De Groene Amsterdammer.

In De Volkskrantbijlage van 29 - 11 en in De Groene Amsterdammer van afgelopen week 4 -12 staan maar liefs drie dezelfde boeken gerecenseerd. Het zijn alle drie biografieën en ze worden nagenoeg op dezelfde wijze beoordeeld.

Het gaat om de (voorlopige) biografie van Dick Schoof van Joost Zwagerman en Ivo Michiels. Zoals zo vaak bij biografie-recensies wordt niet het boek maar de beschreven persoon gerecenseerd. Yolanda Entius van De Groene gaat daarin zo ver, dat ze over Ivo Michiels optekent: "Ik had inmiddels zó hartgrondig de pest aan hem dat ik in die verzuchting (over zijn vrouw Christiane CC) ijdelheid, eigenwaan en paternalisme hoorde." 

Ook de biografie van Schoof en Zwagerman zijn bepaald geen hagiografieën.

Conclusie: geen tips deze week. 

Of toch wel. 

In de kringloop  trof ik onderstaand boek.

Zou het vorige week niet hebben aangeschaft.

Ga ik dus lezen, dit essay van Joost Zwagerman uit 2005, tien jaar voor zijn zelfmoord.

Kwaliteit van leven

Bovenstaande foto is afgelopen zondag door Sophie genomen in restaurant De Leemerhoef in Aalst/Waalre. 

We hadden van alles te vieren, van alles, samengevat: Het Leven.

Daarbij horen, voorafgaand aan een zeer goede lunch, Bubbels.

Niet zichtbaar; tegenover me brengt ook Thomas een toast uit.

Sophie vertelde hoe het gaat bij een miss Noord Brabant verkiezing, de voorselectie, de voorrondes en de definitieve keuze in maart 2026. 

Riny zei zich zeer te verheugen op de komende vakantie in Las Lomas. 

Thomas was blij met mijn herstel, maar hoefde verder geen details te weten. 

Dus hield ik mijn mond erover.

De gesprekken verliepen zoals de bubbels in onze glazen, sprankelend en verfrissend.

Desondanks kon ik het niet nalaten een zware casus in te brengen, benieuwd naar de visie erop van mijn disgenoten.

Als overgang begon ik inleidend. 

Van mijn lagere school herinner ik me een indringende vraag tijdens de godsdienstles van de pastoor. Wat zouden we doen als we wisten dat we nog hoogstens een jaar te leven zouden hebben? 

Er werden links en rechts allerlei ideeën en suggesties geopperd: veel lekker eten en speelgoed kopen. De oorlog lag maar enkele jaren achter ons.

Wat ik vreesde gebeurde. Wat ik zou doen, vroeg de pastoor.

Ik wist het echt niet behalve dat ik niet meer naar school zou gaan.

Er werd gelachen, alles kon, maar er waren blijkbaar grenzen.

Gisteren, zo ging ik verder, waren we op een feest getuige van een scherpe discussie tussen twee familieleden. Het ging erover, zo begrepen we, dat een derde familielid had besloten van verdere behandeling af te zien, wat statistisch gezien zou betekenen dat hij nog een jaar te leven zou hebben. 

De zus kwam net van een bezoek aan hem vandaan en wist te melden dat hij komende week scans zou laten maken van plekken waar zich allerlei nieuwe pijnen ontwikkelden.

'Verdomme', reageerde de broer.

Die broer is een gerenommeerd oncoloog, onlangs met pensioen.

Waarom die reactie, vroeg de zus.

'Hij zou zijn tijd moeten besteden aan leven, aan de balans opmaken, afscheid nemen. Die scans doen er niet aan toe. Er is niets of er is iets. In beide gevallen is het vervolg hetzelfde.'

Dat had hij in zijn praktijk zo vaak uitbehandelde patiënten met succes voorgehouden. 

We kennen hem al meer dan 60 jaar, was de reactie van de zus, hij zal zijn hypochondrie echt niet kwijt raken.

'Dan zal ik me nog maar een keer indringend met hem verhouden. Verdomme.'

Gelukkig vroeg geen van beiden me wat ik ervan vond. 

De reactie van mijn gehoor was er helder:

Hij wil hem veranderen; zij gaat uit van wie hij is en voorspelt een onveranderbare broer.

En...

Hij is oncoloog én broer.

Als oncoloog is hij in zijn deskundigheid jarenlang gewaardeerd bij mensen op een relatieve afstand, nu staat hij met zijn instrumentarium tegenover iemand die hij oneindig lief- en doorheeft.

Bij vertrek merkte ik dat ik al twee uur niet naar de W.C. had gehoeven. 

Hulpbehoevendheid

We zijn ons ervan bewust dat de kans steeds hulpbehoevender te worden met de jaren stijgt. 

Toch willen autonomen de hulp van de ander zo klein mogelijk te houden.

Ik streef naar autonomie, dat geldt ook voor Riny.

Riny verzorgt na gedegen instructie mijn buikwond.

Zij is minder de ander dan bijvoorbeeld de thuishulp.

Zij is een deel van mijn autonomie.

Zo zouden we de tuin aanpassen aan de mogelijkheden om die zelf te kunnen onderhouden. Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor meer gras of verwildering als we fysiek beperkt raken.

Als het huis niet meer kan worden onderhouden, dan kunnen we kamers afsluiten of verhuizen. In dat laatste geval naar een kleiner huis met een kleinere tuin.

Hulp vragen willen we zo klein mogelijk houden.

Als dan toch hulp moet worden ingeschakeld, vanwege de ingewikkeldheid van de klus, ook na het bestuderen van instructiefilmpjes op You Tube, dan sta ik met mijn neus bovenop de ingeschakelde hulp. Misschien kan ik het de volgende keer zelf.

De strategie is helder, zo min mogelijk polonaise aan lijf en omgeving.

Maar afgelopen week ging het fout.

Het weer sloeg in korte tijd om; 's nachts zou het gaan vriezen.

In voorgaande jaren had ik ruim de tijd genomen om vorstgevoelige planten binnen te zetten. 

Dat het aantal in de loop der jaren steeds groter was geworden dwong me behalve het tuinkastje ook de garage en de schilderkamer als overwinterplaats in te zetten.

Ik ben namelijk stek-gek en kan moeilijk levende planten weggooien.

Om in enkele dagen dat karwei, gelet op mijn kwetsbare gesteldheid, uit te voeren was schier onmogelijk. 

Telefoontje van kleinzoon Luca. 

"Kan ik je ergens mee helpen, opa?"

Bij hulp van de familie, blijft autonomie-gevoel in stand, vind ik.

Dus nodigde ik hem uit. 

In enkele uren was de klus geklaard.

Het kan gaan winteren.

 Een deel van de geraniums.

Misschien volgend jaar wat meer weggeven?

Tegeltjeswijsheden

 Afgelopen weekend bracht Thomas onderstaand geschenk mee : 'In plaats  van bloemen'.

Het is de wijze quote waarmee ik mijn vorige blog mee afsloot. Ik onderschrijf  de tekst ten volle. Het is wachten op de dag waarop ik ervan verlost word - niet van de tekst, die is eeuwig, maar van dat ding dat me dagelijks kwelt -.

Welke wijsheden zou ik verder nog in steen willen beitelen, willen tegelen?

Een uitspraak, die mijn vader vaak bezigde om zijn kroost te troosten:

Het is zoals het is.

Een heerlijk stoïcijnse uitspraak, waar niets tegenin te brengen is. 

Een even als troost bedoelde uitspraak is:

Aan alles komt een einde.

Aan alles, dus geldt dat niet alleen voor de ellende, maar ook voor alle moois en dierbare momenten.

Deze wijsheid dient enkel getoond te worden aan mensen die vreselijk lijden bijv. omdat ze een katheter dragen.

Van wijlen filosoof des Vaderlands René Gudde is de uitspraak/ titel van zijn boek

Sterven is niet moeilijk, iedereen kan het.

Niemand die eraan zal twijfelen; toch zijn er schepselen, die zouden wensen dat die opdracht voor hen  te moeilijk zal blijken.

Van jongs af aan heb ik de vermaning van mijn moeder gekoesterd:

Wat gij niet wilt wat U geschiedt, doet dat ook een ander niet.

Die uitspraak bezigde ze regelmatig wanneer de roedel van haar 12 kinderen weer ergens ontspoord dreigde te raken.

Pas later tijdens mijn studie bewonderde ik deze Kantiaanse stelling niet alleen als pedagogisch verdict maar als een allesomvattende levensles.

De tegeltjeswijsheden hebben inmiddels hun plek veroverd in de scheurkalenders. 

Ooit scheurde ik op bezoek bij vrienden uit de scheurkalender van 2020, uitgegeven door de Roermondse Veldeke Stichting het volgende boertig gezegde

De vertaling - Pluk de dag - is wel heel vrij.

Maar is een waarheid als een koe

 

Een TURP en een suprapuub

Hier verbleef ik dus van woensdag op donderdag j.l., op de Afd. KVKS: Kort Verblijf Klein Snijdend.

Er is inderdaad sprake van een klein snede in de buikwand, waardoorheen het suprapubisch katheter naar buiten steekt. Maar om van het schillen van de prostaat te spreken van klein snijden is toch een andere mouw.

Na een slechte nacht, die ik pas inging na een temazepam, vond de zaalarts de volgende ochtend het prima als ik naar huis ging na een proeve van bekwaamheid nl. een verantwoorde verhouding tussen het uitplassen en het restant dat achter zou blijven in de blaas. 

Hetgeen lukte.

Het door mij zo gehate katheter door de urinebuis werd eruit gehaald en de katheterzak werd aangesloten op de suprapuub. 

Ik kreeg een korte instructie hoe ik de buikwond zou moeten verzorgen, waartoe ik maar liefs drie dozen gaasjes, incontinentiebroekjes en diverse hulpmiddelen meekreeg.

Pas thuis realiseerde ik me dat ik met geen mogelijkheid die buikwond zou kunnen verzorgen, ik kan hem nauwelijks zien zonder pijnlijk door te buigen en Riny is niet direct een geboren Florence  Nightingale.

Hoe gelukkig mogen we ons prijzen met schoonzus Leonie, die als oud verpleegdocente haar diensten aanbood. Elke avond komt ze me verzorgen en, wat zeker zo belangrijk is, zeggen dat het er steeds beter uitziet.

En als Leonie gelijk heeft dan zal ik binnenkort verlost zijn van het buikwandkatheter - de suprapuub - en zal ik op mijn werkkamer een tegel ophangen met de tekst "Het leven is beter, zonder katheter".

Zetels, lijstjes en een datum

Ik had me vorige week al voorgenomen om in te gaan op misschien wel de beruchtste schrijversweduwe, namelijk Mieke Vestdijk. Welke keuze maakt zij uit het werk van haar overleden echtgenoot? 

Die keuze heeft ze vastgelegd in onderstaand boekje.

De 143 pagina's staan in schril contrast met het kolossale oeuvre van Vestdijk. 

Maar daarover later.

Eerst iets over afgelopen week.

Mijn hele leven stem ik PvdA. Ook deze keer, nu met de fusiepartner GroenLinks. 

Alweer een mooi programma en een lijstrekker die in de debatten dat programma goed verdedigde.

Resultaat is bekend.: 20 zetels, 5 verlies. En Frans Timmermans trok zijn conclusie.

Voor een sociaal democraat was dat slikken.

Frans heeft inderdaad bij lange na niet het charisma van Rob Jetten. Ik ben ervan overtuigd, dat als Jetten het PvdA/GroenLinks programma had moeten verdedigen, dan was die partij de grootste geworden. 

Een partij doet er goed aan om haar lijsttrekker vooral te screenen op de factor mediageniek.

Een slechte week.

Maar toen kwam vrijdag.

Een telefoontje van het Ziekenhuis.

Er is een datum voor mijn TURP-operatie: woensdag 5 november!

De slechte week kantelde naar een betere week, en och na rechts komt ooit links, zoals zonneschijn na langdurige regen.

En dan de keuze van Mieke in het 100 jarige geboortejaar van haar man.

Zonder verantwoording kiest ze het eerste deel van de roman Ierse Nachten, het verhaal De verdwenen horlogemaker, een 25 tal gedichten, een essay De betovering van het verleden en Mahler, de doemwaardige emotie.

Ik denk niet dat deze bundel de belangstelling voor Vestdijk heeft aangewakkerd.

Dat was wel het geval toen in 1994/'95 de NRC Hugo Brand Corstius en Maarten 't Hart elke week de 42 romans van Vestdijk om beurten lieten bespreken.

Wij lazen de recensies, soms verleidden die ons om het origineel te lezen.

Een liefhebber waagde zich om de 42 romans van sterren te voorzien. 

Hij gaf 8 romans 5 sterren, 19 kregen 4 sterren, 14 kregen 3 sterren, 9 kregen  2 sterren en 2 werden voorzien van slechts 1 ster.

De 5 sterren: 

Terug tot Ina Damman

Het vijfde zegel

De kellner en de levenden

De koperen tuin

De filosoof en de sluipmoordenaar

De held van Temesa

Zo de ouden zongen

Kind tussen vier vrouwen

Mieke's Ierse Nachten zit er niet bij. 

Die kreeg van de dilettant 4 sterren.

Lijstjes, zetels en een datum.

Retour Reve

Om plaats te maken voor mijn laatste boekenaanwinst stootte ik onder de R op Gerard Reve 'De laatste jaren van Mijn Grootvader'. 

Het boek kwam me onbekend voor. 

Het bleek een uitgave uit 2009 - Reve overleed in 2006 - en is een bloemlezing door Joop Schafthuizen, Reve's weduwe. 

Het is boeiend om de keuze van weduwen te bestuderen, zo ook deze bundel. Van de slechts een pagina beslaande Inleiding word je niet duidelijk welke criteria bij de keuzen ten grondslag hebben gelegen.

Ik vermoed dat de bloemlezer niet de allerbekendste teksten en gedichten opneemt, dat zou immers de verkoop niet ten goede komen. En tevens denk ik dat zo'n liefhebbende nabestaande teksten opneemt die een mooi beeld van de overleden geliefde  achterlaat.

En ja, de meest controversiële teksten ontbreken in deze bundel, zowel in het deel Verhalen, Gedichten, Brieven en Beschouwend Proza.

Ik zocht vergeefs naar 'Brief uit het verleden' uit 1964, dat twee jaar later werd opgenomen in 'Nader tot U'.

De reden hiervoor vraagt enige toelichting.

In 1964 benaderde ik als secretaris van de leerlingenvereniging Utopia van de Kweekschool Hemelrijken Gerard Reve voor een lezing.

De auteur was hiertoe bereid, zoals te lezen is in zijn antwoord.

Zoals in de brief te lezen valt, Reve doet een voorstel: een uur voorlezen uit De  Brief uit het verleden en na de pauze  een debat, een nagesprek.  Honorarium 100 gulden.

De school kende nog het instituut van rectoraat, dat toezicht moest houden op de denominatie van het onderwijs. Rector Coolen verbood een voordracht van Reve.

Ik moest beschaamd reageren en repte over katholieke bekrompenheid, waarop Gerard R. -  in mijn herinnering - een alleraardigste reactie terugschreef en een welhaast begrijpelijk houding aan de dag legde.  

(Het was, realiseer ik me later, de tijd waarin Reve zich tot het katholieke geloof bekeerde!)

Die reactie heb ik enkele jaren later aan mijn toenmalig vriendje Anthony Mertens gegeven, de latere auteur van diverse boeken en redacteur van Querido. Hij schreef o.a. 'Zwaluwziek. Leven na een herseninfarct.' (2008). Hij overleed in 2009.

In de driedelige biografie van Top Maas, 'Gerard Reve. Kroniek van een schuldig leven (2009 - 2012) zoek ik in deel twee 'De 'rampjaren' naar  de periode van de herfst 1964.

Op pag. 150 - 153 wordt de 'Brief uit het verleden' beschreven en dat Reve daarmee in jeugdhonken voorlezingen met debat-na hield. Vooral de beschreven racistische gevoelens van de auteur waren zeer discutabel, maar leidden nergens tot heftig debat.

Nooit zullen we weten of dat wel was gebeurd op de katholieke kweek in Eindhoven.

54 jaar getrouwd

Vandaag, zaterdag 18 oktober 2015 zijn Riny en ik 54 jaar getrouwd.

Vandaag valt ook De Groene op de deurmat met daarin een beschouwing van Jutta Chorus over de rol van de vrouw in het huwelijk naar aanleiding van het succes van Christien Brinkgreve's Beladen huis. Hierin fileert de sociologe haar huwelijk met Heerma van Voss. Ook zoon Daan schreef een roman over het gezin : De Vergeting (2013).

Waar je zou verwachten dat je als deel van het systeem de vuile was niet buiten hangt, schijnt dat in dit schrijversgezin juist in tegendeel. De vuile was hangt zo zichtbaar mogelijk buiten.

Zo'n retrospectief wordt opgemaakt op basis van verwachting, zoals gelijkwaardigheid, aandacht, kunnen zijn wie je bent. 

De balans valt voor de schrijvers negatief uit.

De lezer blijft achter met de vraag Wat heb jij daaraan gedaan, bijvoorbeeld Waarom ben je gebleven?

Welke verwachting had ik 18 oktober 1971?

Bovenstaande foto is van de receptie. Ik herinner me allerhande cadeaus waarvan ik me afvroeg waarom de gever in godsnaam hiermee kwam aanzetten. De vaas van tante Toos hebben we waarschijnlijk in het etablissement achtergelaten.

Maar goed, de verwachting.

Als je van elkaar houdt kun je ervoor kiezen om samen te gaan wonen.

Naar mate de jaren van het verbond voortschrijden kom je erachter dat je graag kinderen wilt.

Dat je hen een mooie en veilige plek geeft.

Soms schuurt er een andere verwachting en moet je kiezen: doorgaan of niet.

Het huwelijk is naast een sociale ook een economische eenheid.

Later kom je erachter dat het ook een eenheid van zorgzaamheid is.

Wat er ook gebeurt, we dragen zorg voor elkaar.

Zo...geen vuile was. 

Wat had je gedacht?

Maar ik ben dan ook dat masculiene deel.

Ik zal er maar over schrijven

De vraag stellen is hem beantwoorden.

Omdat Herman Koch een B.N.er is, weten we dat hij de diagnose prostaatkanker heeft gekregen. 

In 'Ga je erover schrijver? ' schrijft hij daar, weliswaar terughoudend, over.

De vraag stellen is hem beantwoorden.

Pag. 33:

 "Ik heb een hekel aan het woord 'prostaat'. Het is een typisch mannelijk orgaan, of je moet eigenlijk zeggen: een exclusief mannelijk orgaan. Tegelijkertijd wordt het vrijwel altijd in de context van zwakte in de mond genomen, als in: Die heeft een zwakke prostaat. Iemand in een restaurant om de haverklap van zijn tafeltje opstaat om naar het toilet te gaan - iemand zoals ik."

Ik weet al jaren dat ik een vergrote prostaat hen, reden voor mijn huisarts om jaarlijks mijn PSA waarde te laten meten. 

Voor een goede doorbloeding slik ik al jaren Prostavit van Bional. Ik heb mijn vergrote prostaat nimmer een zwakte gevonden, gewoon een eigenschap.

Met de kennis van nu, had ik me, zoals het inschrijven voor een peuterdagverblijf bij de geboorte, jaren geleden moeten inschrijven op de wachtlijst voor een TURP, het schillen van een vergroot prostaat. 

Een grotere teleurstelling dan te horen over een wachtlijst van maar liefs 4 maanden, heb ik jaren niet gehad. Let wel die wachttijd gaat pas in na een eerste gesprek bij de uroloog, in mijn geval een dikke maand nadat de huisarts als de diagnose had gesteld en me een katheter had aangemeten.

Ik was bij het horen van dit verdict volkomen aangeslagen.

's Avonds mailde ik naar de afdeling urologie:

"Sinds 20 augustus heb ik een katheter. Vrijdag 26 september kreeg ik na een Flow/residu onderzoek te horen van dr. Apt dat mijn katheter moet blijven zitten totdat ik in aanmerking kom voor een TURP.  De wachttijd hiervoor is lang, erg lang. Ik was dusdanig aangeslagen, dat ik niet pleitte voor een urgentie.

Ik ben mantelzorger voor mijn vrouw, die uitgezaaide longkanker heeft (behandelaar dr. Youssef) Het gaat tot heden goed, de situatie lijkt stabiel, maar kan elk moment verergeren. Ik wil haar steun en toeverlaat zijn. Dat kan ik gewoon niet met mijn katheter. Ik heb vreselijk last van blaasstuwingen ondanks de oxybutine en ik heb bloedingen. In het laatste geval moet ik stoppen met mijn bloeddrukpillen Dabigatran, die ik neem voor mijn atriumflutter. Dit is al een keer van toepassing geweest. Een Russische roulette.

Ik smeek Uw team om me te plaatsen op een urgentielijst."

Anderhalve week later werd ik hierover gebeld, met als belangrijkste bericht, dat mijn behandelaar a.s. woensdag, als ik voor nader onderzoek wordt onderzocht, het met mij over urgentie zal hebben.

Omdat ik er niet helemaal gerust op ben, onderzoek ik ook andere mogelijk snellere trajecten, wetend dat ik overal aan het begin van de rit sta.

Ik ben een beetje moedeloos, dus besloot ik in navolging van Herman Koch erover te schrijven. Reflectie lucht een beetje op.

 

Verzamelen en tuinieren

Enkele maanden geleden belde Thomas. 

Hij had zojuist een podcast van Adriaan van Dis beluisterd, waarin de auteur zegt 35 meter aan boeken te bezitten, wat bij mijn zoon de vraag  had opgeworpen hoeveel meter boeken wij hebben. 

Ik vond dat 'wij' gezellig klinken. Ik hoefde me voorlopig niet schuldig te voelen over de meters boeken waarmee wij onze erfgenamen zouden opzadelen. 

Ze zijn er al mee opgezadeld.

Het was een interessante vraag, waarop ik echter het directe antwoord schuldig moest blijven.

Na een poosje in de weer te zijn geweest met een meetlint, kwam ik uit op 180 meter.

Dat is veel, belachelijk veel. Een verklaring voor die hoeveelheid is, dat er meer boeken binnen komen dan eruit gaan.

En de volgende uitspraak heeft ook een 100% waarheidsgehalte: ik heb van die 180 meter nog geen 10% gelezen.

Een prettig gevoel geeft het om te beseffen dat ik tenminste nog 162 meter aan boeken KAN lezen.

Maar voor de verzamelaar telt vooral de verzameling, de schoonheid ervan, de compleetheid, het verlangen. 

Een groot deel van mijn boekentijd wordt besteed aan het ordenen en het het verplaatsen. 

Het is een soort van tuinieren, waarbij ik het meest moeite met het wieden heb.

Zo beschouwd zijn de boekenkasten perken, waar de banden soms een dubbele of driedubbele laag als schatten verborgen liggen.

Een van  de meest zonnige perken zijn de stripkasten, waarvan hieronder een uitsnede.

Laat ik hieruit eens een mooi boeket plukken, een troostboeket voor alle mensen, die tobben met hun leeftijd en de toenemende beperktheid van hun mogelijkheden. De reeks 'Krasse Knarren' voor iedereen aanbevolen, mijzelve in de eerste plaats.

Het gaat in deze albums om het intense plezier van het nog wel kunnen.

Wachttijden in de gezondheidszorg

De dag- en nachtzakken voor mijn katheter

Een paar weken geleden, toen in via de fa. Bosman deze zakken toegestuurd kreeg, dacht ik hiermee royaal vooruit te kunnen.

Sinds gisteren weet ik beter. Ik zal nog vaker zo'n voorraad toegestuurd moeten krijgen, immers...

Eindelijk kon ik na 5 weken terecht bij urologie. Ik zou een zogenaamde Flow/Residu onderzoek ondergaan, een onderzoek naar de hoeveelheid, die ik kon plassen en hoeveel urine er daarna in de blaas zou achterblijven. 

'S morgens had de huisarts de katheter verwijderd. 

Na het onderzoek zou ik een gesprek hebben met de uroloog

Wat ik eigenlijk al 5 weken wist:

1. Ik kan door een vergrote prostaat onvoldoende plassen, dus zou een katheter worden teruggeplaatst.

2. Om de prostaat te schillen wachtte me een Turp operatie.

Wat ik niet wist.

3. De wachttijd voor een Turp bedraagt 5 maanden. Vijf maanden!

Ik was behoorlijk van de kaart. Volgens protocol zou ik pas in februari 2026 verlost zijn van dit voor mij ondraaglijk ongemak.

Ik drong niet aan om een versnelde procedure te kunnen volgen immers:

1. Ik wil 100% mijn mantelzorgfuncties kunnen uitvoeren als bij Riny de kanker toeslaat.

2. Ik ben uiterst gevoelig voor bloedingen. Alleen door me heel gedeisd te houden voorkom ik bloedingen.

3. Als er bloedingen ontstaan moet ik onmiddellijk stoppen met de bloedverdunners, waardoor ik de kans loop vanwege Atriumflutter op stollingen in de hersenen. Een Russische roulette dus.

4. Ik heb bewezen dat ik bij het inbrengen van een nieuw katheter - om de zes weken - het risico op blaasontstekingen loop.

Protocollen zijn prima, maar een arts moet ruimte hebben voor persoonlijke afwegingen.

 5 Maanden...dan zit ons 54 e huwelijksjaar er al op, de verkiezingen, is de Herfst voorbij, Sint, Kerst en Oud/ Nieuw gevierd. Kan in Nederland de wachttijden niet worden ingelopen, want met wachttijden lopen de zorgkosten alleen maar omhoog.

Neem het aantal katheterzakken. Deze moeten om de week ververst worden. 5 Maanden zijn 20 weken, zijn dus 20 dag- en 20 nachtzakken!

Fa. Bosman vaart er wel bij.

Riny 80

Wat ze het liefst op haar verjaardag wilde.

Naar Spanje en met de familie samenzijn, had ze direct geantwoord.

Beide zijn echter niet te verenigen. Dus viel Spanje af: dat kan altijd nog bijv. met Kerst of in die wrede , koude maand februari. 

We hebben die luxe.

Dat we Spanje hadden gecanceld was maar goed ook gelet op mijn lichamelijk ongemak.

Riny had voor afgelopen zaterdag een ruimte in de Leemerhoef gereserveerd.

Afgelopen week verergerde mijn situatie met bloedverlies en verhoogde temperatuur.

Ik vond het verschrikkelijk om spelbreker te zijn, maar de kinderen waren gedecideerd: afzeggen en een diner aan huis organiseren.

Thomas nam de eerste actie voor zijn rekening, Noa verzekerde Riny dat zij de hele organisatie van het diner op zich zou nemen.

Samen met Sophie veranderde ze de veranda in een heus sterrenrestaurant.

David had een prachtige sushi samengesteld en besteld.

Ik voelde me voldoende veilig en heb de hele sessie kunnen bijwonen. Een sessie die eindigde met een door Noa knap in elkaar gestoken Komoot-quiz.

Eerder had Riny mooie cadeaus mogen ontvangen: een E reader en een zeer royale eet-bon te besteden in...jawel de Leemerhoef.

80 jaar is een mooi Kroonjaar, een gift, die, zo zei ze aan tafel, verwacht had nooit te mogen innen.

Onze generatie stapelt heel wat jaren bovenop die van onze voorouders. Voor Riny betekent het dat ze een kleine 10 jaar ouder is geworden dan haar ouders. En dat in een redelijk goede gezondheid oftewel met een zekere kwaliteit van leven.

 

Tuinieren

 Wat is de essentie van tuinieren?

Ik ben geneigd om het als volgt te formuleren: De natuur naar je hand zetten.

Ik heb twee tuinen, een siertuin en een moestuin.

De siertuin afgelopen week. Het naar de hand zetten is afhankelijk van het esthetische gevoel van de hoveniers, een gevoel dat in de loop der jaren aan verandering onderhevig is geweest

Thomas en Luca ('kunnen we je helpen?') in de moestuin bezig met het stekken van aardbeienplantjes.

De moestuin is op het einde van het seizoen een kale lege ruimte, waarvoor ik jaarlijks een plan maak om er groente te verbouwen. De natuur heeft hier niets te zoeken; ik cultiveer de grond. Ik weet inmiddels welke planten het in deze grond goed doen, dat wil zeggen welke planten een mooie opbrengst opleveren. Aardbeien doen het prima op onze zandgrond.

Of de planten het goed doen heeft niet alleen met de grond te maken. De warmte en de regen gedurende het seizoen spelen een minstens zo belangrijke rol. 

Zo was 2025 een bijzonder goed jaar voor de druiven en de tomaten.

 

In mijn volgende blog wil ik 'tuinieren' gebruiken als een metafoor, die niet alleen het naar de hand zetten behelst, maar ook de permanentie van de aandacht.